Belgische zuivel: sterke troef voor de ambachtelijke verssector

Consumenten zoeken smaak, kwaliteit en producten met een verhaal

Belgische zuivel blijft een vaste waarde in het voedingspatroon van de consument, maar de sector is volop in beweging. Veranderende consumptietrends, duurzaamheid, regelgeving en innovaties zorgen voor grote uitdagingen, maar bieden tegelijk ook kansen. Wat betekent dat concreet voor slagers, traiteurs en delicatessenzaken? We spraken met Lien Callewaert, directeur van de Belgische Confederatie van de Zuivelindustrie (BCZ).

Belgische zuivel in cijfers

Lien Callewaert: "De Belgische zuivelmarkt toont zich de laatste jaren opvallend stabiel, zeker wat betreft de productie van kaas, waarvan het thuisverbruik al geruime tijd rond 12 kg per capita schommelt. Kaas blijft dus een vaste waarde in het Belgische voedingspatroon. Tegelijk zien we binnen melk een lichte daling in witte consumptiemelk."

"Daartegenover staat dat het aandeel volle melk opnieuw toeneemt. Ondanks een lichte daling ten opzichte van vorig jaar is ook de productie van yoghurt de afgelopen jaren gegroeid. Dat wijst op een duidelijke herwaardering van pure, authentieke zuivelproducten."

"Een duidelijke herwaardering van pure, authentieke zuivelproducten"

Consument kiest bewuster

"Uit onderzoek blijkt dat consumenten bewuster willen kiezen. Ze zoeken smaak, kwaliteit en producten met een verhaal. Veelal blijft het aankoopgedrag echter achter. Net daar ligt een belangrijke rol voor slagers, traiteurs en delicatessenzaken. In tegenstelling tot de anonieme supermarktcontext kunnen zij uitleg geven over herkomst, productie en gebruik. Belgische zuivel leent zich daar perfect toe, met kazen, boter en room die zowel culinair als ambachtelijk sterk staan."

Wat onderscheidt Belgische zuivel?

"Belgische zuivel wordt geproduceerd volgens bijzonder strenge normen op het vlak van voedselveiligheid, kwaliteit en duurzaamheid. Bovendien is onze keten zeer efficiënt georganiseerd. Dat resulteert in een constante kwaliteit en een relatief lage klimaatimpact per liter melk. Voor speciaalzaken is dat een belangrijk argument richting consument: lokaal, betrouwbaar en hoogwaardig."

Belgische zuivel heeft een relatief lage klimaatimpact per liter melk, een belangrijk argument voor speciaalzaken richting consument

Melkproductie stijgt momenteel nog

"Waar we rond 2010 nog spraken over ongeveer 3 miljard liter per jaar, werd in 2024 een volume van 4,35 miljard liter bereikt. Hoewel begin 2025 een daling van de productievolumes werd opgetekend, zien we de afgelopen maanden een onverwachte toename, onder meer door de hoge melkprijzen en relatief lage voederkosten."

"Op langere termijn verwachten we eerder druk dan groei. Milieubeperkingen hebben hier een grote invloed. Zo moet de stikstofuitstoot van de Belgische melkveehouderij tegen 2030 met 25% dalen. Tegelijk neemt de wereldwijde vraag naar zuivel toe. Dat spanningsveld maakt het extra belangrijk dat onze lokaal geproduceerde melk en zuivelproducten correct worden gevaloriseerd. Zowel lokale afzet als meer gespecialiseerde afzetkanalen spelen daarin een belangrijke rol."

"Prijsschommelingen zijn eigen aan een internationale zuivelmarkt. Zuivelverwerkers werken met zeer lage marges en moeten hun uitbetalingsprijzen aanpassen aan de markt. Dat vraagt zowel van verwerkers als van melkveehouders een ondernemende aanpak, waarbij ze hun bedrijfsvoering voortdurend afstemmen op de economische ontwikkelingen. Voor kleinschalige en ambachtelijke verwerkers ligt de sleutel nog sterker in de creatie van toegevoegde waarde."

Opvallendste trends

Hernieuwde aandacht voor traditionele recepturen

"Een opvallende trend is de focus op eenvoud. Steeds meer consumenten vragen om ‘clean label’-producten: zo puur mogelijk, dus met een minimum aan additieven. In de kaascategorie vertaalt zich dat in hernieuwde aandacht voor traditionele recepturen en smaken. Belgische kazen worden ook internationaal erkend. Recent werd dat opnieuw bevestigd door talrijke onderscheidingen op internationale wedstrijden. Iets waarop we best trots mogen zijn."

Innovatieve verpakkingsoplossingen

"De sector investeert sterk in duurzamere verpakkingen, mede onder impuls van nieuwe Europese regelgeving. De uitdaging bestaat erin om recycleerbaarheid te verhogen zonder in te boeten op voedselveiligheid en houdbaarheid. Voor speciaalzaken betekent dit dat ze steeds vaker met innovatieve verpakkingsoplossingen in contact komen, maar ook alert moeten blijven voor correcte bewaring."

Sterke vraag naar eiwitrijke voeding

"Zuivel sluit perfect aan bij huidige consumententrends. Denk aan de sterke vraag naar eiwitrijke voeding: melk en zuivel bevatten van nature hoogwaardige eiwitten. Over lactose bestaan nog veel misvattingen. Heel wat kazen bevatten van nature weinig of geen lactose, en daarnaast bestaat er een ruim aanbod lactosevrije zuivel. Door die kennis te delen, kunnen speciaalzaken klanten correct informeren en extra vertrouwen opbouwen."

Belgische zuivelketen steeds duurzamer

"Duurzaamheid is niet enkel een modewoord, maar een structureel engagement. De voorbije tien jaar daalden – per liter verwerkte melk – het energieverbruik, waterverbruik en de CO₂-uitstoot in zuivelfabrieken telkens met 27%. Bovendien komt momenteel al 35% van het gebruikte water uit alternatieve bronnen, zoals hergebruikt of gezuiverd water."

"Ook bij de melkveehouders zijn de evoluties indrukwekkend. Het aantal duurzaamheidsinitiatieven per bedrijf is meer dan verdubbeld in tien jaar tijd. Dat gaat van hernieuwbare energie en waterhergebruik tot dierenwelzijn en circulair voeder. Dat zijn concrete inspanningen die speciaalzaken perfect kunnen meenemen in hun communicatie naar klanten."

Recent aangepaste regels rond voedselveiligheid en etikettering

"De recente aanpassing van de Europese regels rond Listeria is belangrijk. Voor producten waarin Listeria kan groeien, zoals zachte en halfharde kazen, moet het organisme afwezig blijven gedurende de volledige houdbaarheid. Dat betekent dat versnijden, herverpakken en temperatuurbeheer uiterst zorgvuldig moeten gebeuren. Een goede hygiëne in de werkruimte is een must om nabesmetting te vermijden."

"Qua etikettering op de verpakking blijft de kernregel dat de consument niet mag worden misleid. Zuivelbenamingen zijn wettelijk vastgelegd en mogen enkel gebruikt worden voor echte zuivelproducten. Correcte productinformatie is niet alleen een wettelijke verplichting, maar ook een kwestie van vertrouwen en transparantie."

Aandeel plantaardige producten blijft beperkt

"Hoewel die categorie groeit, blijft het marktaandeel beperkt. Het grootste deel van de consumenten combineert plantaardige producten met zuivel. Slechts een kleine minderheid consumeert volledig plantaardig. Zuivel behoudt dus een stevige plaats in het voedingspatroon."

Sterke punten van zuivel

"Zuivel onderscheidt zich op meerdere vlakken: voedingswaarde, smaak en functionaliteit. Belgische melk heeft bovendien een relatief lage klimaatimpact dankzij onze efficiënte productie. Als je gezondheid en duurzaamheid samen bekijkt, biedt zuivel een bijzonder evenwichtige oplossing."

"Belgische zuivel biedt een enorme rijkdom aan producten en toepassingen. Door te kiezen voor lokale zuivel kiezen speciaalzaken voor kwaliteit, duurzaamheid en ondersteuning van de eigen economie. Met vakkennis, correcte informatie en een sterk verhaal kunnen zij die meerwaarde perfect tot bij de consument brengen."