Meer bio op het bord in de zorg

ZoBio 2.0 biedt kans om samen te werken met bioboeren

Wat als de groenten op het bord van bewoners of patiënten niet uit een anonieme keten komen, maar gewoon van bij een boer uit de buurt? En wat als die boer en de keukenploeg elkaar ook echt kennen, en misschien zelfs samen op het veld staan? Met ZoBio 2.0 wordt dat idee verder uitgebouwd. Het project brengt zorginstellingen en lokale bioboeren samen en helpt hen om duurzame samenwerkingen uit te bouwen rond verse, biologische producten. Na een eerste succesvolle editie volgt nu een nieuwe oproep aan zorgorganisaties die willen deelnemen.

Een project dat blijft groeien

ZoBio 2.0 bouwt voort op het oorspronkelijke ZoBio-project, dat liep in 2024 en 2025. In die eerste editie gingen vijf zorginstellingen en zeven bioboeren met elkaar in zee. Het concept sloeg duidelijk aan en daarom krijgt het project nu een vervolg. Net als bij de eerste editie wordt het gecoördineerd door BioForum, in samenwerking met Flanders’ FOOD en ILVO. Het doel blijft hetzelfde: meer lokale bioproducten op het menu van zorginstellingen krijgen, door boeren en zorgkeukens rechtstreeks met elkaar te verbinden.

Volgens Laura van Selm, directeur van BioForum, is dat precies waar de sector vandaag nood aan heeft. “ZoBio was een bijzonder inspirerend project, waaruit prachtige samenwerkingen zijn voortgekomen. Dit soort initiatieven past perfect bij het DNA van onze sector: vernieuwend en verbindend.” Het project sluit bovendien aan bij een bredere ambitie van de Vlaamse overheid. Tegen 2027 wil Vlaanderen dat vijf procent van de ingrediënten in overheidscatering biologisch is. Met ZoBio komt die ambitie ook echt tot leven in de praktijk.

Tegen 2027 wil Vlaanderen dat 5% van de ingrediënten in overheidscatering biologisch is. ZoBio past perfect binnen die ambitie

Ook Vlaams minister van Landbouw Jo Brouns is overtuigd van het potentieel van ZoBio. “Met het Strategisch Plan Bio zetten we expliciet in op het versterken van de vraag naar bio. Het ZoBio-project past perfect in dat plaatje. Het brengt zorgkeukens en lokale bioboeren samen en pakt drempels aan rond volumes, bewaring, verwerking en leveringscontinuïteit. Om die succesvolle aanpak verder te zetten en nieuwe samenwerkingen te stimuleren, kennen we het vervolg van het project 120.600 euro aan subsidies toe. Zo kunnen nieuwe samenwerkingen tussen zorginstellingen en lokale biolandbouwers worden opgezet en duurzame relaties worden uitgebouwd. Dat is een win-win: lokale boeren krijgen een stabiele afzetmarkt en zorginstellingen werken met verse, lokale producten met een sterk verhaal.”

ZoBio in de praktijk

ZoBio blijft niet bij goede intenties. Het project brengt zorgkeukens en bioboeren echt met elkaar in contact. De deelnemers leren elkaar kennen, bezoeken elkaars werkplek en zoeken samen naar praktische oplossingen rond levering, volumes of verwerking. Die samenwerking brengt vaak meer in beweging dan verwacht.

Bij zorgorganisatie Curando bijvoorbeeld gaf ZoBio een bestaande ambitie een stevige duw in de rug: samenwerken met een lokale boer. Expert catering Iris Lootens herinnert zich hoe snel het idee concreet werd. “Door deel te nemen aan ZoBio merkten we dat ons plan om met een lokale boer samen te werken plots in een stroomversnelling kwam. Dankzij de begeleiding bleef het project levendig en werden de actiepunten ook echt opgevolgd.”

Sommige obstakels bleken bovendien minder groot dan verwacht. “Wat in het begin niet evident leek, zoals extra grond vinden, lukte uiteindelijk toch, dankzij het brede draagvlak binnen onze organisatie en de steun van de directie.” Het project bracht zelfs een onverwacht resultaat met zich mee. “Onze boer werd uiteindelijk ook onze collega. Hij besloot in loondienst bij Curando te komen, waardoor hij zijn expertise kan blijven inzetten zonder financieel risico.”

Ook de uitwisseling met de andere deelnemers was volgens Lootens zeer waardevol. “Het groepsgebeuren met andere zorgorganisaties en boeren was bijzonder inspirerend. En je voelt meteen de meerwaarde, zowel voor de bewoners als voor de keuken. Het kwaliteitsverschil, dat proef je echt.”

Nieuwe dynamiek tussen boer en keuken

Ook in ziekenhuizen slaat ZoBio aan. Bij AZ Zeno past het initiatief perfect in hun visie op voeding als onderdeel van zorg. “In ons ziekenhuis zien we voeding als onderdeel van de therapie; het is veel meer dan alleen een maaltijd. Het is een pijler van onze zorg voor patiënten, en biologische ingrediënten maken al langer deel uit van onze dagelijkse werking. Dankzij ZoBio hebben we die overtuiging nog sterker kunnen verankeren”, vertelt Pieter De Smet, manager catering.

Het project gaf hun aanpak bovendien extra betekenis. “Toen boer Lieven werd uitgeroepen tot ‘Beste bioboer van Europa’ en ZoBio en onze samenwerking daarin centraal stonden, beseften we dat we niet zomaar iets aan het doen zijn. De maatschappelijke relevantie van dit soort samenwerkingen is groter dan we zelf ooit hadden gedacht.”

Het keuken-boerproject is intussen geëvolueerd van een experiment naar een duurzame samenwerking met lokale bioboeren. “Die zorgt voor transparantie, wederzijds begrip en een duidelijke link tussen lokale landbouw en de gezondheid van onze patiënten, medewerkers en bezoekers.” Het effect gaat dus verder dan alleen het bord. “De echte meerwaarde is dat onze missie niet alleen in woorden bestaat, maar zichtbaar en ‘proefbaar’ wordt op het bord.”

Leren van het veld

Voor veel keukenverantwoordelijken is de grootste ontdekking misschien wel het persoonlijke contact met de boer. Dat merkt ook Carl Moens, verantwoordelijke productie voeding bij Maria Middelares. “De band tussen boer en kok vind ik het mooiste aan het project. Op het veld zien wat er groeit, proeven wat beschikbaar is: dat verandert echt hoe je naar ingrediënten kijkt.” Het project opent ook de deur naar nieuwe smaken en producten. “Je leert minder courante groenten en rassen kennen en ontdekt onbekende kruiden. De smaak van verse biogroenten is gewoon anders.”

Natuurlijk vraagt zo’n samenwerking ook wat flexibiliteit. Maar volgens Moens hoeft dat geen drempel te zijn. “Laat je niet afschrikken. Ga in dialoog met de boer, bezoek het veld en maak goede afspraken rond levering. Begin klein en bouw stap voor stap op.”

ZoBio 2.0 wil de komende jaren minstens 5 nieuwe samenwerkingen opstarten. Maar het project is vooral bedoeld als inspiratiebron voor de hele sector

Nieuwe deelnemers staan al klaar

Het succes van de eerste editie zorgt er ook voor dat nieuwe organisaties zich nu al aanmelden. “Onder meer AZ Turnhout en het Heilig Hart woonzorgcentrum in Grimbergen hebben al aangegeven dat ze willen deelnemen aan ZoBio 2.0. Die mix van ziekenhuizen en woonzorgcentra is interessant, omdat elke context andere kansen en uitdagingen biedt.

In Grimbergen ligt bijvoorbeeld een bioboerderij met boomgaard vlakbij, die bovendien samenwerkt met een maatwerkbedrijf voor de verwerking van groenten. Dat kan een oplossing zijn voor een van de klassieke aandachtspunten in grootkeukens: het versnijden en verwerken van verse producten”, zegt Marijke Van Ranst, adviseur foodservices bij BioForum.

ZoBio 2.0 wil de komende jaren minstens vijf nieuwe samenwerkingen opstarten. Maar het project is vooral bedoeld als inspiratiebron voor de hele sector. Voor zorginstellingen die nog twijfelen, hebben de deelnemers uit de eerste editie een duidelijke boodschap. “Als je geïnspireerd bent door ZoBio, schrijf je dan gewoon in. Je kan het project zo klein of zo groot maken als je zelf wilt”, aldus Lootens.

Ook De Smet benadrukt dat het geen extra last hoeft te zijn. “Zie het niet als een bijkomend project, maar als een kans om je visie rond gezondheid en duurzaamheid sterker te maken. De impact is vaak groter dan je vooraf verwacht.”

Meer info: https://www.bioforum.be/zobio